نادر در منابع پژوهشی غرب

مهرداد ایران‌مهر
بخشی از سخنان نادرشاه پس از ورود به دهلی:
فتح هند، افتخار نبود. برای من دستگیری متجاوزان و سرسپردگانی (ابدالی‌های هرات) مهم بود که ۲۰ سال کشورم (مشهد) را ویران ساخته و جنایت و غارت را در حد کمال بر مردم سرزمینم ایران روا داشتند. اگر به دنبال افتخار بودم، سلاطین اروپا را به بردگی می‌گرفتم. (تاریخ سیاسی و نظامی دوران نادرشاه)

امیرکبیر در گزارش ترجمان مسیحی

دولت عثمانی در زمان امیرکبیر، ارستاکنیک که ظاهرا مسیحی بوده و در دستگاه والی بغداد عنوان ترجمانی داشته است را برگزیده و مأمور کرده بود به ایران مسافرت کند و گزارشی از حقایق اوضاع آن سامان ترتیب دهد.
وی در گزارش مختصر و مفید خود دربارۀ امیرکبیر می‌گوید:
«با اینکه او هم مثل سایر رجال ایرانی مُدمِغ و متکبر است، مسلماً اعقل آنان است»، و علت بدگویی‌ها و کارشکنی‌هایی را که در پیرامون امیر وجود داشته، چنین توصیف می‌کند که «پیش از امیر، ولایات در تیول امرا و شاهزادگان بود و آنان از هر حیث مطلق‌العنان بودند و هر چه می‌توانستند به زور و ستم از مردم می‌ستدند، لیکن دیناری به خزانۀ دولت نمی‌دادند. امیر این بساط را در هم نوردید و لذا دشمنی متنفذین و امرا و شاهزادگان با او امری طبیعی است».

منبع متن: بایگانی استانداری استانبول
منبع عکس: روزنامه اطلاعات، ۱۳۵۴

صفویان و خودآگاهی تاریخی

دکتر حکمت‌الله ملاصالحی
فتح کنستانتینوپل پایتخت روم شرق و مسحیت شرقی در سال ۱۴۵۳میلادی به دست عثمانلیک‌ها؛ سرآغاز قطع ارتباط زنده و پویایی بود که خاورمیانهٔ نبوی با اروپای مسیحی و غرب داشت. چه بسا اگر صفویان نبودند، عثمانلیک‌ها به نام اسلام، ایران را هم بلعیده بودند و دیگر نه خبری از صدرا و شیخ بهایی و میرداماد و میرفندرسکی می‌بود و نه پنجره‌ای از فکر و عقل و فقه و فلسفه به روی ایرانیان گشوده می‌ماند. برای سلطان عثمانی به تعبیر توین‌بی مورخ بریتانیایی، مردم چونان گله بودند و نظامیان چونان سگان محافظ گله‌های رعایای سلطان.
وقتی جامعه‌ای با خلاء فکری دست و پنجه می‌فشارد و فقر و فقدان اندیشه و آگاهی تاریخی، چنگ در گریبان و گلویش فرو برده است، چندان جای تعجب نیست که در پژوهشگاه‌های رسمی کشورش اینچنین زوزه‌های گوش‌خراش گرگ‌های خاکستری شنیده می‌شود. چقدر صفویان هوشمند بودند و بهره‌مند از خودآگاهی تاریخی که در دام عثمانلیک‌ها گرفتار نیامدند و نیک می‌فهمیدند ایرانی بودن محمل چه معنایی است.

حق ایران در کاسپی

رجب صفروف مذاکره‌کننده روسیه می‌گوید:

همۀ ما انتظار داشتیم ایران طبق قرادادهای معتبر ۱۹۲۱ و ۱۹۴۰، بر سهم ۵۰ درصدی از کاسپین پافشاری کند. اما نمایندگان جمهوری اسلامی چنین نکردند. برایمان خیلی عجیب و غریب بود، نمایندگان باکو، قزاقستان و ترکمنستان نمی‌دانستند از خوشحالی چه کنند.

زبان جهنم ترکی است

مرحوم آیت‌الله مجتهدی تهرانی:
توی جهنم ترکی حرف می‌زنند!